Çocuklarda Özgüven Nasıl Gelişir? Ebeveynler İçin Sağlam Temeller

 

---

Çocuklarda Özgüven Nasıl Gelişir?

Sağlam Bir Benlik Duygusu İnşa Etmenin Yolları

Bir çocuğun özgüvenli olması ne demektir?

Topluluk önünde konuşabilmesi mi, cesurca cevap vermesi mi, yoksa “ben yaparım” demesi mi?

Çoğu zaman özgüveni, dışarıdan görünen davranışlarla tanımlarız. Oysa gerçek özgüven, çocuğun kendi iç dünyasında hissettiği güven duygusudur. Bu güven; çocuğun hata yaptığında da sevildiğini, zorlandığında yanında bir yetişkin olduğunu ve olduğu haliyle kabul edildiğini bilmesiyle gelişir.

Özgüven, doğuştan gelen bir özellik değil; ilişkiler içinde inşa edilen bir süreçtir.

👉 İç Eleştirmen Nedir? Zihnimizdeki Sert Ses Nereden Gelir?

---

Özgüven Nedir, Ne Değildir?

Özgüven; her ortamda konuşmak, liderlik etmek ya da dikkat çekmek değildir.

Sessiz, gözlemci ya da temkinli çocuklar da güçlü bir özgüvene sahip olabilir.

Özgüven çoğu zaman yanlışlıkla dışa dönüklükle karıştırılır. Sessiz çocukların özgüvensiz olduğu varsayılabilir. Oysa özgüven; çocuğun ne kadar konuştuğundan değil, kendini ne kadar güvende hissettiğinden anlaşılır. Bazı çocuklar göz önünde olmadan da sağlam bir benlik duygusu geliştirebilir.

Gerçek özgüven;

• Çocuğun kendini tanımasıyla
• Sınırlarını bilmesiyle
• Zor duygularla baş edebileceğine inanmasıyla

şekillenir.

Bu yüzden “utangaç” bir çocuğun özgüvensiz olduğu varsayımı çoğu zaman yanlıştır. Özgüven, görünür davranıştan çok içsel bir güven hâlidir.

---

Özgüvenin Temeli: Koşulsuz Kabul

Bir çocuk, ancak olduğu haliyle kabul edildiğinde kendine güvenmeyi öğrenir.

Başarılı olduğunda alkışlanan ama zorlandığında eleştirilen bir çocuk şu mesajı alır:

“Sevilmem için iyi olmam gerekiyor.”

Oysa özgüveni besleyen mesaj şudur:

“Zorlandığında da buradayım.”

Çocuğun ağlamasına, öfkelenmesine, hayal kırıklığı yaşamasına izin verildiğinde; duygularıyla baş edebileceğine dair içsel bir güven gelişir.

Burada ebeveynin görevi duyguyu düzeltmek değil, duyguyla birlikte kalabilmektir.

Çocuk, “zor olduğumda da yanımdalar” hissini içselleştirdiğinde, kendine güven gelişmeye başlar.

👉 Kendini Kabul Nedir? Olduğun Haliyle Değerli Olmak

---

Sürekli Övmek Özgüveni Artırır mı?

Sanılanın aksine, sürekli ve abartılı övgü özgüveni güçlendirmek yerine zayıflatabilir.

“Harikasın, mükemmelsin, en iyisisin” gibi ifadeler:

• Çocuğun değerini başarıya bağlar
• Hata yapma korkusunu artırır
• Performans baskısı yaratır

Araştırmalar, sürekli övülen çocukların hata yapmaktan daha fazla kaçınabildiğini gösteriyor. Çünkü değer, başarıyla koşullanıyor.

Bunun yerine sürece odaklanan geri bildirimler çok daha etkilidir:

• “Denemekten vazgeçmedin.”
• “Zorlandığını gördüm ama devam ettin.”
• “Bu sefer olmadı ama çabaladın.”

Bu yaklaşım çocuğa şunu öğretir:

“Başarılı olmasam da değerliyim.”

---

Hata Yapmasına Alan Açmak

Özgüven, hatasız büyüyen çocuklarda değil; hata yapmasına izin verilen çocuklarda gelişir.

Hata yapmanın doğal bir süreç olduğunu öğrenen çocuk:

• Risk almaktan korkmaz
• Denemeye devam eder
• Kendine karşı daha şefkatli olur

👉 Mükemmeliyetçilik ve Zihinsel Sabotaj: Küçük Omuzlardaki Büyük Yük

Ancak burada önemli bir denge vardır. Bazı çocuklar için hata yapmak, çok daha yoğun bir kaygı yaratabilir.

---

Nöroçeşitlilik ve Özgüven

(Otizm Spektrumundaki Çocuklar Dahil)

Her çocuk özgüveni aynı yolla geliştirmez.

Otizm spektrumundaki çocuklar için:

• Belirsizlik daha kaygı verici olabilir
• Sosyal kıyaslar daha yıpratıcıdır
• Büyük hedefler yerine küçük ve net adımlar gerekir

Bu çocuklarda özgüven;

• Yapılandırılmış ortamlarla
• Net beklentilerle
• Karşılaştırmadan uzak bir yaklaşımla

gelişir.

Özgüven; çocuğu başkalarına benzetmek değil, kendi potansiyelini tanımasına destek olmaktır.

---

Sorumluluk Vermek: “Yapabilirim” Duygusunu Beslemek

Çocuğa yaşına uygun sorumluluklar vermek, özgüveni destekleyen en güçlü araçlardan biridir.

Ancak sorumluluk:

• Çocuğun gelişim düzeyine uygun olmalı
• Zorlayıcı değil, mümkün hissettirmeli
• Başarısızlık durumunda suçlama içermemelidir

Kendi çantasını hazırlamak, masayı kurmaya yardım etmek, küçük kararlar alabilmek…

Bu deneyimler çocuğun zihninde şu duyguyu oluşturur:

“Ben bir şeyleri başarabilirim.”

👉 Erteleme ve Zihinsel Sabotaj: Başlamak İsterken Neden Duruyoruz?

---

Kıyaslamadan Uzak Bir Dil Kullanmak

“Kardeşin daha hızlı yapıyor.”

“Arkadaşın bunu çoktan öğrendi.”

Bu tür cümleler çocuğun motivasyonunu artırmaz; aksine özgüvenini zedeler.

Kıyaslanan çocuk:

• Kendini yetersiz hisseder
• İçsel motivasyonunu kaybeder
• Başkalarının onayına bağımlı hale gelir

Özgüven, yarış ortamında değil; güvende hissedilen ilişkilerde büyür.

---

Ebeveynin Kendine Bakışı da Önemli

Çocuklar, ebeveynlerinin kendileriyle kurduğu ilişkiyi izleyerek öğrenir.

Kendi hatalarına sert davranan, sürekli kendini eleştiren bir yetişkinin yanında büyüyen çocuk; zamanla bu sesi içselleştirir.

👉 Olumsuz İç Konuşma Nedir ve Nasıl Değiştirilir?

“Ben de hata yapıyorum ama öğreniyorum.”

“Her şeyi mükemmel yapmak zorunda değilim.”

Bu cümleleri yaşayan bir yetişkin modeli, çocuğun özgüvenini sessizce güçlendirir.

---

Sonuç: Özgüvenli Değil, Kendini Tanıyan Çocuklar

Çocuklarda özgüven;

• Tek bir yöntemle
• Bir günde
• Sihirli cümlelerle

oluşmaz.

Özgüven;

• Kabul görmekle
• Anlaşılmakla
• Hata yapabilmekle
• Kendi hızında ilerleyebilmekle

inşa edilir.

Asıl hedef; her ortamda en cesur olan çocuk değil,

kendini tanıyan, duygularını fark eden ve zorlandığında yalnız olmadığını bilen bir çocuk yetiştirmektir.

👉 Çocuklarda Öfke Neden Ortaya Çıkar ve Nasıl Yönetilir?

Özgüvenini ifade etmekte zorlanan çocuklar, çoğu zaman duygularını öfke davranışlarıyla dışa vurur.

---